|NGUYỄN Đức Hùng|

 

“Bài viết tranh luận về vấn đề nhân cách đạo đức của doanh nghiệp được xác lập như thế nào trong thị trường tự do và thị trường tự do có đúng gây ra sự suy đồi đạo đức? Hẳn như thế?”.

 

Lịch sử phát triển các hình thái kinh tế xã hội cho thấy “Tự do hóa thị trường không gây suy thoái những giá trị đạo đức cơ bản mà ngược lại tạo điều kiện tốt nhất cho việc điều chỉnh hành vi, hướng doanh nghiệp đến những nền tảng đạo đức tiến bộ phù hợp với đạo đức xã hội”.

 

Quá trình cải cách toàn diện nền kinh tế ở Việt Nam đã minh chứng cho sự tồn tại của thị trường, các nguồn lực được giải phóng, con người được tự do, qua đó đóng góp tuyệt vời cho tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển, thị trường nảy sinh nhiều vấn đề đạo đức doanh nghiệp. Đạo đức doanh nghiệp là phạm trù liên quan đến các giá trị nội tại và văn hóa kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy vậy, nó lại được hình thành, tôi luyện và rèn giũa qua thời gian với những thử thách của thị trường để bảo tồn và phát huy những giá trị đó. Thị trường tự do không định hướng doanh nghiệp đi tới những vấn đề phi đạo đức, gây tổn hại cho xã hội, mà điều này đúng hơn phụ thuộc vào bản thân doanh nghiệp đó chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc tuân thủ nguyên tắc thị trường và cũng chưa phải trả giá đắt cho sự trừng phạt của thị trường.

 

Sự phát triển của một tổ chức, một quốc gia hoặc toàn xã hội khởi nguồn từ những nỗ lực mưu cầu lợi ích riêng. Việc trân trọng và nuôi dưỡng những sáng tạo cá nhân không có nghĩa là đi ngược lại nỗ lực tập thể. Kinh tế thị trường tạo điều kiện, khuyến khích các cá nhân tự do sáng tạo và phát huy tối đa khả năng của mình. Thực chất những nỗ lực cá nhân nhằm thực hiện mục tiêu riêng và thông qua đó mang lại giá trị chung. Khi lợi ích cá nhân gắn với lợi ích của tổ chức thì việc trân trọng và khuyến khích đóng góp cá nhân luôn là tiền đề cho sự phát triển. Những doanh nghiệp lớn mạnh thường là những doanh nghiệp có văn hóa và đạo đức kinh doanh cấp tiến, trân trọng sáng tạo cá nhân, và họ sở hữu những con người kiệt xuất trong tư duy và hành động.

 

Thị trường phi cạnh tranh triệt tiêu các động lực phấn đấu cho phát triển. Ngược lại, kinh tế thị trường tạo sức ép cạnh tranh vốn là động lực cho sự phát triển, đào thải liên tục, cho phép thanh lọc và gìn giữ những doanh nghiệp thích nghi tốt nhất. Những doanh nghiệp phục vụ thị trường hiệu quả xứng đáng được hưởng lợi ích phái sinh từ những nỗ lực đó. Môi trường cạnh tranh dưới tác động của các qui luật kinh tế khách quan khiến doanh nghiệp phải liên tục đổi mới và thỏa mãn tốt nhất nhu cầu xã hội nếu không muốn bị thị trường đào thải.

 

Cuối cùng, thị trường vôhình định hướng đạo đức doanh nghiệp phù hợp với chuẩn chung đạo đức xã hội. Thị trường tự do không làm suy thoái đạo đức doanh nghiệp, mà ngược lại tạo điều kiện tốt hơn so với các thị trường bị hạn chế khác trong việc điều chỉnh hành vi doanh nghiệp, hướng doanh nghiệp đến những nền tảng đạo đức tiến bộ hơn. Các qui luật kinh tế khách quan, sự tự do cạnh tranh sẽ định hướng các nguồn lực khan hiếm trong xã hội đến những nơi sử dụng hiệu quả nhất. Theo thời gian quá trình cạnh tranh và các quy luật thị trường sẽ xác lập những nền tảng đạo đức cơ bản, dẫn dắt hành vi đạo đức thị trường phù hợp với chuẩn đạo đức chung của xã hội.