Kinh tế thể chế mới (New Institutional Economics - NIEs) là một hệ hình mới tách ra khỏi kinh tế tân cổ điển hay chỉ là một sự kéo dài nối tiếp của kinh tế tân cổ điển chính thống (Standard Neoclassical Economics)? – là một câu hỏi thật khó để có được câu trả lời cho thỏa đáng bởi những vấn đề nội tại cũng như những tác nhân bên ngoài của nó. Vấn đề nội tại với nghĩa rằng, kinh tế thể chế mới mặc dù có được những bước tiến dài trong thập niên qua, tuy nhiên, kinh tế thể chế mới vẫn còn đang trong độ tuổi dậy thì và đang trên con đường phát triển với nhiều ngã rẽ khác nhau. Tác nhân bên ngoài với hàm ý ảnh hưởng từ quan điểm của các nhà kinh tế học thể chế (Institutionalist), quan điểm của họ sẽ quyết định hướng đi hoặc những bước tiến của các ngã rẽ tiếp theo của kinh tế học thể chế mới. Và do đó, kinh tế thế chế mới là một nhánh kinh tế còn “nhiều khoảng trống” để có thể phát triển trong tương lai. Có hai xu hướng đối lập trong kinh tế thể chế mới tranh luận dựa trên cơ sở nền tảng các giả định trung tâm của kinh tế học tân cổ điển liên quan tới các vấn đề như tính ổn định của sở thích (Stable preference), sự lựa chọn hợp lý của cá nhân (Rational choice), hay trạng thái cân bằng (Equilibirum).

 

Xu hướng thứ nhất coi NIEs chỉ là một sự mở rộng, kéo dài nối tiếp của kinh tế tân cổ điển. Bởi họ cho rằng, các vấn đề bị chỉ trích trong kinh tế học tân cổ điển có thể được khỏa lấp bằng việc nghiên cứu kinh tế thể chế mới bằng cách: Giữ nguyên các tiên đề về quá trình ra quyết định dựa trên hành vi tối ưu hóa; hoặc đưa thêm các giả thiết về quyền sở hữu và chi phí giao dịch như là các ràng buộc mới trong khung phân tích quá trình ra quyết định của cá nhân; và cuối cùng các vấn đề của kinh tế tân cổ điển được giải quyết thông qua việc đưa tất cả các vấn đề này vào trong chi phí giao dịch (transaction cost).

 

Xu hướng thứ hai cho rằng, kinh tế thể chế mới (NIEs) là một hệ hình kinh tế học mới, và hoàn toàn có thể phát triển và tách ra khỏi kinh tế tân cổ điển. Những nhà kinh tế thể chế theo hướng này tiến hành cải tiến tiên đề lựa chọn duy lý của cá nhân (rational choice) thành duy lý giới hạn (bounded rationality) trong quá trình ra quyết định dựa trên quá trình thử sai (trial-and-error procedure) để có được quyết định tốt nhất có thể cho bản thân thay vì hành vi tối ưu hóa (optimization).

 

Tuy nhiên, mục đích cuối cùng là phải giải thích được các vấn đề thực tiễn một cách rõ ràng và nhất quán, và có lẽ sự thành công trong nghiên cứu kinh tế thể chế mới cũng như nghiên cứu kinh tế học trong tương lai phụ thuộc vào sự mở rộng lãnh địa của cá thể luận và chủ quan luận về phương pháp nghiên cứu (methodological individualism and subjectivism) như F.A Hayek đã chỉ ra trong tác phẩm “The Use of Knowledge in Society” [1945] hoặc “The Counter-Revolution of Science” [1952].

 

**